अज्ञातवासातील हुकूमशाह आणि लोकशाहीतील 'किंग': हिटलर आणि नेतान्याहू यांच्यातील गूढ साम्य

इतिहास स्वतःची पुनरावृत्ती करतो, असे म्हटले जाते. जेव्हा एखादा बलाढ्य नेता अचानक सार्वजनिक जीवनातून गायब होतो आणि त्याचे राष्ट्र युद्धाच्या ज्वाळांमध्ये होरपळत असते, तेव्हा जगाला साहजिकच भूतकाळातील अशाच एका घटनेची आठवण होते. १९४५ मधील अडॉल्फ हिटलर आणि २०२४-२५ मधील बेंजामिन नेतान्याहू. या दोन कालखंडांत आणि व्यक्तींमध्ये जमीन-अस्मानाचा फरक असला, तरी सध्या निर्माण झालेली 'रहस्यमयी' परिस्थिती अनेक धक्कादायक साम्ये दर्शवते. विशेषतः इराणशी सुरू असलेल्या थेट युद्धामुळे नेतान्याहू यांचे 'लपून राहणे' हे जागतिक चर्चेचे केंद्र बनले आहे.

दुसऱ्या महायुद्धाच्या शेवटच्या दिवसांत, जेव्हा सोव्हिएत रशियाचे 'लाल सैन्य' बर्लिनच्या वेशीवर आले होते, तेव्हा हिटलरने स्वतःला एका जमिनीखालील ५० फूट खोल 'फ्युहरर बंकर'मध्ये कैद करून घेतले होते. बाहेर जग उद्ध्वस्त होत होते, पण हिटलर तिथूनच आदेश देत होता.

आज नेतान्याहू यांच्या बाबतीतही अशीच चर्चा आहे. इराणने केलेल्या भीषण क्षेपणास्त्र हल्ल्यांनंतर, इस्रायलच्या पंतप्रधानांचे वास्तव्य जेरुसलेममधील एका हाय-टेक बंकरमध्ये असल्याचे मानले जाते. जेव्हा एखादा नेता शत्रूच्या थेट माऱ्याच्या भीतीने (इराणच्या बॅलिस्टिक मिसाईल्समुळे) अज्ञात ठिकाणी जातो, तेव्हा 'तो जिवंत आहे की मृत' या अफवांना आपोआप खतपाणी मिळते. हिटलरप्रमाणेच नेतान्याहू यांचे हे 'बंकर वास्तव्य' त्यांच्या प्रतिमेला एक रहस्यमयी वलय देत आहे.

हिटलरच्या पराभवाचे मुख्य कारण म्हणजे त्याला एकाच वेळी अनेक आघाड्यांवर लढावे लागले होते. नेतान्याहू यांची आजची अवस्थाही काहीशी तशीच आहे. त्यांना केवळ गाझातील हमास किंवा लेबनॉनमधील हिजबुल्लाशी लढायचे नाही, तर या सर्वांचा मुख्य सूत्रधार असलेल्या इराणशी थेट दोन हात करायचे आहेत.

इराणने जेव्हा थेट इस्रायलवर हल्ले सुरू केले, तेव्हा नेतान्याहू यांचे सार्वजनिक अस्तित्व कमी झाले. ज्याप्रमाणे हिटलरच्या काळात त्याची प्रकृती आणि मृत्यू याबद्दल 'गोबेल्स'ने (Hitler's Propaganda Minister) माहिती लपवून ठेवली होती, तशीच रणनीती आज इस्रायलची 'मोसाद' आणि लष्करी यंत्रणा वापरत असावी का? नेतान्याहू यांचा मृत्यू झाला असावा किंवा ते गंभीर जखमी असावेत, पण 'सन्मानाची बाब' आणि 'युद्धातील नैतिक बळ' टिकवण्यासाठी हे सत्य लपवले जात असावे, अशी शक्यता नाकारता येत नाही.

हिटलरने ३० एप्रिल १९४५ रोजी आत्महत्या केली, पण नाझी जर्मनीने ही बातमी अधिकृतपणे जाहीर करायला विलंब लावला. त्यांना भीती होती की नेत्याचा मृत्यू समजताच सैन्य शस्त्रे टाकेल.

आज नेतान्याहू यांच्या संदर्भातही हेच तर्क लावले जात आहेत. इराणसारख्या कट्टर शत्रूशी युद्ध सुरू असताना, जर नेतान्याहू यांच्यासोबत काही अघटित घडले असेल, तर ते जाहीर करणे म्हणजे शत्रूला 'विजयाची थाळी' देण्यासारखे आहे. त्यामुळेच, सुरक्षा कारणास्तव त्यांना 'अज्ञात ठिकाणी' ठेवले आहे, असे सांगून मूळ सत्य गुलदस्त्यात ठेवले जाण्याची शक्यता हिटलरच्या प्रकरणाशी मिळतीजुळती आहे.

हिटलरच्या काळात केवळ रेडिओ होता, आज सोशल मीडिया आहे. तरीही रहस्य कायम आहे. इराणचे प्रसारमाध्यम नेतान्याहूंच्या 'नाहसे' होण्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहेत. हिटलरने शेवटच्या काळात मोजक्याच लोकांना भेटण्याची परवानगी दिली होती. नेतान्याहू यांच्या बाबतीतही असेच घडत आहे. त्यांचे केवळ रेकॉर्ड केलेले व्हिडिओ समोर येत आहेत, ज्यामुळे 'ते खरोखर सध्याच्या स्थितीत आहेत का?' असा संशय बळावतो.

हिटलरने आपले अस्तित्व टिकवण्यासाठी जर्मनीला विनाशाच्या खाईत लोटले. टीकाकारांच्या मते, नेतान्याहू देखील इराणशी युद्ध ओढवून घेऊन आपले राजकीय करिअर वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. जेव्हा नेता स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी राष्ट्राला धोक्यात घालतो आणि स्वतः जमिनीखाली लपतो, तेव्हा त्याच्या सत्तेचा अंत जवळ आला आहे, असे इतिहास सांगतो.